Leshem Yi’houd-тың аса маңызды каббалистік бірлігі
בס"ד
Сефардтық көптеген сиддурларда әрбір авода алдында әйгілі Leshem Yi’houd басылып беріледі.
Мицваларды орындаумен байланысты рухани көтерілу элементтерінің бірі, әсіресе цедакаға қатысты, «Leshem Yi’houd» айту дәстүрі болып табылады. Бұл тіркес «біріктіру үшін» дегенді білдіреді және көптеген рухани рәсімдердің алдында айтылады, осы әрекеттердің артындағы күш пен ниетті бағыттау үшін.
Көптеген каббалистер Leshem Yi’houd Тораны оқуын, мицваны, тефиланы және іс жүзінде кез келген қасиетті әрекетті, жаман ойлар мен күнәлар салдарынан шефаның Ситра Ахра тарапынан сорылып кетуінен қорғайтын мәлімдеме екенін жазады. Бұл сондай-ақ сананы (да’ат) қайта қалпына келтірудің бір жолы, яғни біз атқарғалы отырған істі ойша орындауға дайындалу.
Nekoudot HaKessef кітабында үлкен қаладағы патшаға сыйлықтарға толы әсем арбаны жібергісі келген адам туралы машал (метафора) келтіріледі. Алайда, сарай орналасқан үлкен қалаға баратын жол орман арқылы өтеді, ал онда жолаушыларды тонауға дайын қарақшылар бар. Сонда ол арбаның үстіне үлкен әрі анық әріптермен «ПАТШАҒА» деп жазуды ойлайды, сонда қарақшылар бұл керуенге тиіспеу керектігін біледі (өйткені олар патшамен мәселеге тап болғысы келмейді).
Бұл мақалада біз қасиетті Ари-зал неге «Leshem Yi’houd» айтуының маңыздылығын ерекше атап өткенін және бұл мәлімдеменің тіккун (түзету) деп аталатын кең рухани үдеріспен қалай байланысатынын қарастырамыз.
Leshem Yi’houd-тың негізі және оның формуласы
Эзотерикалық қағидаларға сәйкес, «Leshem Yi’houd» айтудың себебі Sha’ar Roua’h HaKodech (Құдайлық шабыт қақпасы) еңбегінде түсіндіріледі. Бұл – біз істегелі отырған әрекет יה есімін וה есімімен біріктіру, сондай-ақ Қасиетті, жарылқаулы болсын Ол, мен Оның Шехинасын біріктіру мақсатында екенін білдіретін мәлімдеме. Бұл біріктіру ниеті Құдай есімінің төрт әрпінің (יהוה) мистикалық құрылымына негізделген, мұнда:
יה әріптері Abba (Әке) мен Imma-ны (Ана) білдіреді.
וה әріптері Ze’ir Anpin-ді (Кіші Бейне, яғни Құдайлық қадағалаудың еркектік қыры) және Noukvah-ты (Құдайлық қадағалаудың әйелдік қыры) білдіреді.
Белгілі болғандай, әрбір мицваның, дұғаның, батаның немесе Тораны оқудың мақсаты – Ze’ir Anpin мен Noukvah-тағы רפ”ח ניצוצות 288 (ұшқындарды) түзету және көтеру. Бұл ұшқындар Israel Saba мен TevouNah-қа (Yash’soot) көтеріледі, одан әрі Abba мен Imma-ға, содан соң әлемдер мен деңгейлер арқылы рет-ретімен Adam Kadmon-ның (Бастапқы Адам) он сфиротына дейін жетеді. Бұл көтерілу Adam Kadmon-дағы Abba мен Imma сфироттарының ең жоғарғы бірігуін тудырады (ע״ב де ע״ב және ע״ב де ס״ג есімдерімен бейнеленеді), соның нәтижесінде MaH-тың 10 жаңа сфироты мен BaN-ның 9 жаңа сфиротының (BaN-ның Малхуты бұрыннан бар болғандықтан) мо’хині пайда болады.
Осы үдеріс арқылы «мо’хин» (интеллект) деп аталатын Құдайлық сана рухани әлемдердің тәртібімен төмен қарай ағады. Ол Abba мен Imma-ға жеткенде, олар Yash’soot-пен бірігіп, Ze’ir Anpin мен Noukvah-қа кеңейтілген сананы (мо’хин де-гадлут) түсіреді. Бұл кеңею Ze’ir Anpin мен Noukvah-тың бірігуіне мүмкіндік беріп, Beriya, Yetsira және Assiya әлемдерінің барлығына Құдайлық молшылықты әкеледі. Сондықтан әрбір мицва, дұға, Тораны оқу немесе соған ұқсас әрекет алдында біз «Leshem Yi’houd» айтып, соңғы мақсатымыз осы жоғарыда сипатталған үдеріс арқылы Ze’ir Anpin мен Noukvah-ты түзету мен біріктіру екенін жариялаймыз.
«Leshem Yi’houd» айтуға қатысты тұжырымға, дәлірек айтқанда, мицваны орындаудан бұрын дұға тілінде ниеттерді айтуға бола ма деген сұраққа келсек, Рашаштың (Рабби Шалом Шараби) ілімдері бойынша, ешқандай каванот (ниеттер) тефила тілінде айтылмауы тиіс.
Leshem Yi’houd тәртібін түсіндіру барысында ол цедакаға қатысты ниеттерді дұға тілінде реттеп қойған. Бұл, дұға тілінде ниет айтуға болмайды деген біздің ұстазымыз Хидадан (Рабби Хаим Йосеф Давид Азулай) жеткен куәлікке (Shu”t Yossef Omets, סימן 44) қарама-қайшы көрінеді, онда ол бір данышпаннан дұға тілінде ниет айтуға болмайтынын естігенін жазады. Сондықтан, тек Leshem Yi’houd-ты дауыстап айту керек, сондай-ақ орындалатын мицваның егжей-тегжейін атап өтіп, ал одан туындайтын каваноттарды іштей, үнсіз бағыттау қажет.
Баршаға мәлім, Leshem Yi’houd формуласы мынандай:
Оны айтқаннан кейін: «…הריני מוכן ומזומן לקיים מצוות עשה של» (Мен осымен … оң өсиетті орындауға дайын әрі әзірмін) деп айту керек, содан соң, әрине, орындалатын мицваны нақтылау қажет. Менің ойымша, бұл мәлімдемені кез келген тілде айтуға болады.
Бұл мәселені әрі қарай түсіндірмес бұрын және іс жүзінде қалай әрекет ету керектігін баяндаудан бұрын, біз алдымен тақырыпты сәл кеңейтіп, дереккөздердің түбірлері мен себептерін қарастырамыз, содан кейін практикалық халаханы ұсынамыз.
Неге каванот тек іштей ойлануы тиіс
Бұл сұрақтың түбірі — яғни неге дұға тілінде ниеттерді айтуға тыйым салынатыны — Рабби Моше Заккуто (ז״ל) жазған қасиетті Igrot HaRamaz кітаптарында келтіріледі. Ол өз буынындағы ұлы әрі әділ данышпан болып, Италияның Мантуя қаласында раввин әрі ұстаз ретінде көптеген шәкірттерге Тораны таратты. Ол Тора даналығы саласында көптеген көрнекті еңбектер жазды және қасиетті Рабби Биньямин Халеви (ז״ל) шәкірті болды, ал ол өз кезегінде Рабби Нафтали де Хороденканың (ז״ל) шәкірті еді (оған қатысты өзге де мадақтауларды Рабби Хаим Йосеф Давид Азулайдың қасиетті кітаптарынан қараңыз).
Өз хаттарында (Igrot Ramaz) Рабби Моше Заккуто мұндай тәжірибеге тыйым салудың үш себебін келтіреді, олар:
Каванот ойда болуы тиіс, дауыстап айтылмауы керек.
Каванот мицваны орындау сәтінде бағытталуы керек, одан бұрын емес, жоғары нұрларды мерзімінен бұрын оятпау үшін.
Ниеттерді дауыстап айту кезінде кейбір қасиетті Есімдерді қате айту қаупі бар, бұл мәтінде ескертілген.
Мицвалардың бес қыры
Leshem Yi’houd — атқарылғалы отырған іске ерекше назар аудару қажет болатын дайындық рецитациясы.
Барлық мицвалар бірдей түрде орындалмайды, тіпті бір адамның өзі орындаса да. Бұл ащы шындық, бірақ оны тереңірек қарастырайық.
Әрбір мицваға қажетті ой, сөз және әрекеттен бөлек, мицваны зор қуанышпен орындау қажет екені анық. Оны leshem shamayim (Аспан үшін), Қасиетті, жарылқаулы болсын Ол, мен Оның Шехинасын біріктіру үшін орындау керек, сыйақы алу немесе «сегулаға қол жеткізу» мақсатында емес.
Рашаш өзінің басылған сиддурында, кез келген мицваны орындаудың алдындағы Leshem Yi’houd бөлімінде (1-бөлім, 51b-бет), практикалық заңды былайша реттеді: әрбір мицвада сол нақты мицваның N”R”N”CHA”Y (жан деңгейлері) бес қыры оянып, түзетілуі үшін бес деңгей болуы тиіс. Олар соңына «вав» қосылған YHVH есімінің төрт әрпімен, төменнен жоғары қарай реттеліп ишара етіледі, және мыналар:
Мицваның әрекеті: нефеш қырына (жанның ең төменгі деңгейі) сәйкес — YHVH-тың соңғы һейі.
Мицваның сөзі: руах қырына (жанның екінші деңгейі) сәйкес — YHVH-тың вауы.
Мицваның ниеті: нешама қырына (жанның үшінші деңгейі) сәйкес — YHVH-тың алғашқы һейі. Адам мицваны салғырт орындамау үшін, оны орындау ниетін ойында бағыттауы керек (Péta’h Eynayim 9-бет; Me’il Eliyahou 42b-бет). Бұған мицва кезінде мо’хинді (интеллектті) түсіруге арналған ниеттер де кіреді (Toldot Aharon ve-Moché, סימן 33).
Мицваның ойы: ‘Хая қырына (жанның төртінші деңгейі) сәйкес — YHVH-тың юды. Бұл Hachem үшін орындалатын қызмет, және ойды басқаға бұрмау керек (Péta’h Eynayim; Me’il Eliyahou). Менің ойымша, бұл ой энергиясын толық жұмылдыруға сәйкес келеді.
Жүрек қалауы (Re’outa D’liba) мицвада: йехида қырына (жанның ең жоғары деңгейі) сәйкес — YHVH-тың юдының «тікені» (кoц). Бұл мицваны жүрек пен жанның шексіз қуанышымен орындау.
Осылайша, неге дұға тілінде ниеттерді айтуға тыйым салынатынын түсінеміз. Мицваның ‘Хая және Нешама қырлары тек ниет пен ой арқылы оянады. Егер ниеттерді дауыстап айтсақ, сөз арқылы оянатын руах қырын ғана түсіреміз, бірақ ақылға қатысты ‘Хая мен Нешама қырларын оята алмаймыз.
Сондықтан, идеал жағдайда, дұға тілінде ниеттерді дауыстап айтуға болмайды (пікірталас бар екенін мойындаймын).
Abba мен Imma-ның сыртқы және ішкі бірігулері
«b’d’hilou ou’ri’himou» (қорқыныш пен сүйіспеншілікпен) және «b’ri’himou ou’d’hilou» (сүйіспеншілік пен қорқынышпен) тіркестері Abba мен Imma-ның екі түрлі бірігуін білдіреді:
Сыртқы бірігу (b’d’hilou ou’ri’himou): бұл бірігу қорқыныштан (Abba) басталып, сүйіспеншілікке (Imma) әсер етеді. Ол төменгі деңгейлі нұрлармен (VAK — алты эмоциялық сфира) байланысты, оларды төменгі әлемдер көтере алады. Бұл Y-H-V-H және Ehyeh есімдерінің өрілуі арқылы, YahEheYaHé формасын түзе отырып бейнеленеді.
Ішкі бірігу (b’ri’himou ou’d’hilou): бұл бірігу сүйіспеншіліктен (Imma) басталып, Құдайлық энергияны қорқынышқа (Abba) бағыттайды. Ол жоғары деңгейлі нұрларды (GAR — үш интеллектуалдық сфира) білдіреді, олар делдалсыз төменгі әлемдер үшін тым күшті. Бұл Ehyeh Y-H-V-H, EheYaHovYaH формасын түзумен бейнеленеді.
Бұл бірігулер Ze’ir Anpin мен Noukvah-қа мо’хин де-гадлуттың ағуы үшін қажет.
Неге Ze’ir Anpin мен Noukvah «Қасиетті, жарылқаулы болсын Ол, және Оның Шехинасы» деп аталады
Ze’ir Anpin-ді Koudsha Bri’h Hou (Қасиетті, жарылқаулы болсын Ол), ал Noukvah-ты Шехина деп атаудың мистикалық мәні Рабби Йосеф Хаим де Багдад (Rav Pe’alim, 1-бөлім, סימן 1) еңбегінде терең түсіндіріледі. Мұнда бүкіл еңбекті келтіру мүмкін болмағандықтан, қысқаша түйіндейік:
Құдайлық ерік молшылықтың әлемдерге сфироттар мен парцуфим арқылы ағуын белгіледі.
Еркектік қыр (Tiferet/Ze’ir Anpin) Koudsha Bri’h Hou деп аталады, өйткені ол Құдайлық энергияны рухани әлемдерге бағыттайды.
Әйелдік қыр (Malkhout/Noukvah) Шехина деп аталады, себебі ол Құдайдың төменгі әлемдердегі тұрушы Қатысуын бейнелейді.
Бұл жүйе Құдайлық энергия мен мо’хиннің құрылымды әрі сүзгіден өткен түрде төмен түсуін қамтамасыз етеді, төменгі әлемдерді басып кетпей, еркін таңдауды және тіпті жамандық аймағын сақтай отырып, сонымен қатар Hachem мен жаратылыс арасындағы байланысты қамтамасыз етеді.
Тораны оқу, мицвалар мен дұғалар арқылы Израиль халқы ұшқындарды көтеріп, Ze’ir Anpin мен Noukvah-тың бірігуіне мүмкіндік береді. Бұл Құдайлық энергияның ағуына және рухани әлемдердің түзетілуіне ықпал етеді. Керісінше, күнәлар олардың арасына бөліну әкеліп, бұл ағымды тоқтатып, Құдайлық құрылымды әлсіретеді («Құдайлық патшалықтарды әлсірету» секілді).
Қосымша түсінік үшін Sha’ar HaKavanot (Kriyat Shema-ның 6-дерашы), қасиетті Рабби Цадок де Люблиннің Kovetz HaMikhtav еңбектерін, сондай-ақ Рабби Мена’хем Мендель де Витебсктің Pessa’h кезіндегі Шаббатқа арналған Pri Ha’aretz түсіндірмесін қараңыз.
Клал Исраэль үшін жасау
Таңертең айтылатын «Міне, мен әрбір яһудиді өзімдей сүю мицвасын өз мойныма аламын» (Ари-зал үйреткендей) деген мәлімдеме жай ғана ауызша формула емес, ол адамның жүрегінен жеккөрушілік, өкпе-наз және ашудың барлық түрін түбірімен жоюға, әрбір яһудиді өзіндей сүюге бағытталған. Мұны даналарымыз айтқандай, тек қарапайым сенім (Эмуна) арқылы ғана жүзеге асыруға болады. Адам әлемде болып жатқанның бәрі түгелімен Жаратушыдан екенін, және Оның еркінсіз ешбір адам оған жақсылық та, жамандық та жасай алмайтынын нығайта сенуі керек.
Бұл — қарапайым сенімнің негізі, сенім қағидаларында былай айтылған: «Мен толық сеніммен сенемін, Жаратушы, жарылқаулы болсын Ол, барлық жаратылыстың Жаратушысы әрі Басқарушысы, және барлық істерді тек Ол ғана істеді, істеп жатыр және істейтін болады». Адам осылай сеніп, осылай өмір сүргенде, ол басқаларға деген жеккөрушілік пен ашуды жеңіп, әрбір яһудиді лайықты түрде сүйе алады. Осы арқылы ол Израильдің ұжымдық жанына қосылады, ал оның дұғалары, Тораны оқуы мен игі істері жоғарыға көтеріліп, кедергісіз әрі айыптаусыз, Құдай алдында зор разылық әкеледі.
Осы айтылғандардың бәрінің аясында, неге Рабби цедака мицвасының алдында дәл «Leshem Yi’houd» айтуға ерекше мән беретінін түсінеміз:
«Leshem Yi’houd» айтудың мағынасы — мицва, дұға немесе Тораны оқу арқылы жүзеге асатын тіккун үдерісінің толық жиынтығын білдіретінін ескерсек, Ари-зал мен Рашаш неге Leshem Yi’houd-қа сонша көңіл бөлгенін түсінеміз: біз Ze’ir Anpin мен Noukvah парцуфимін ұжымдық түрде түзетеміз, ал бұл жүзеге асуы үшін төменгі физикалық әлемдегі бөлінуді тоқтатуымыз қажет.
Қорытынды ескертпелер
Қорытындылай келе: мицва немесе дұға орындауға қатысты барлық дұға тәртіптері мен Leshem Yi’houd мәтіндерінде, олар Рашаш немесе өзге данышпандар тарапынан бекітілген болсын, мицваның нұрын өз уақытына дейін оятатын каванотты айтуға да, оларды ниет етуге де жол берілмесе, оларды айтуға қарсылық жоқ.
Сонымен қатар, ұлы Рабби Хаим Шмуэль Двейк ХаКоэн де Matbea Berakha тәртібін бекіткенін қосқым келеді. Ол жоғарыда сипатталған бүкіл үдерісті қамтиды, тіпті адам көшеде тыйым салынған көріністерден көзін тайдырса да.
Алайда, дұға немесе Leshem Yi’houd тәртібі мицваның өз бөлігі болған жағдайда, егер дұға моральдық тәлім мен өсиеттерге қатысты болса, оны дауыстап айтуға болады (мысалы, басқа яһудилерді сүю). Бірақ ниеттер тізбегі басталған жерде, тіпті ол дұға түрінде жазылған болса да, оған тек оймен ғана назар аударып, дауыстап айтпау керек.
Мысал ретінде, Шовавим түзетуіне арналған Anenou HaGadol дұғасының тәртібін алайық (Шемот пен Мишпатим арасындағы алты апта — Тиккун ХаЙесод кезеңі). Дұға тәубеден басталады, онда адам өз күнәларын ауызша мойындап, жоғарғы әлемдердегі қасиетті парцуфимге келтірген зиянын егжей-тегжейлі атап өтеді.
Алайда, Hachem-нен кешірім сұрап, өз ақымақтығымызға қайта оралмауға уәде бергеннен кейін, тәртіп зақымданған қасиетті парцуфимді біріктіруге бағытталған ниеттер мен дұғаларға өтеді. Бұл кезеңде оларды бұрынғыдай дұға ретінде дауыстап айтуға болмайды, тек ойда бағыттау керек, бұл бірнеше каббалистік ешиваларда қабылданған тәжірибе. Бұл жоғарыда айтылған себепке сәйкес келеді: каванот дұға тілінде дауыстап айтылмауы тиіс.
Себебі, ақыл әрдайым каваноттың егжей-тегжейін толық айқындықпен және түсінікпен қабылдай алмайды. Сондықтан ұлы данышпандар мен мекубалим оларды түрлі дұға тәртіптерінде, ықшам әрі анық тілмен, түсінуге оңай әрі құлаққа жағымды етіп реттеп берген.
Қалай болғанда да, біз бәріміз не істесек те, оның алдында Leshem Yi’houd бірлігін айтуға ұмтылуымыз керек, өйткені бұл әрекетті көтерудің қуатты құралы, және осы ғажайып деңгейлердің бәріне лайық болуға нәсіп етсін!
Commentaires
Enregistrer un commentaire