Ерік бостандығының құдайлық мақсаты және Chesed пен Gevurah арқылы Dinim (үкімдер) механизмі туралы неғұрлым шынайы көзқарас

בס"ד 

Ерік бостандығының құдайлық мақсаты және Chesed пен Gevurah арқылы Dinim (үкімдер) механизмі туралы неғұрлым шынайы көзқарас

Біздің өмірімізде оңай сезіне алатын 2 негізгі күш бар: Біріншісі — Chesed (мейірімді сүйіспеншілік), ал екіншісі — Gevurah (күш). Екеуі де ерік бостандығының құдайлық мақсаты сақталуын қамтамасыз етеді.

Каббала кітаптары Chesed пен Gevurah-дың 2 Сефиротына көп тоқталады. Себебі дәл солар арқылы біз Hashem-ді ең анық қабылдаймыз. Істер біз қалағандай болып, бәрі жағымды әрі тәтті болса, біз мұны Hashem-нің Chesed Сефирасы дейміз. Ал жағдайлар онша жақсы болмаса, біз қабылдайтын нәрсе — Gevurah Сефирасының көрінісі.

Бұл идея болмашы болып көрінуі мүмкін, бірақ оның рухани көтерілу үшін және рухани бөгеттерді қалай алып тастау керектігін түсіну үшін қаншалықты маңызды екенін асыра айтып жеткізе алмаймын. Бұл мәтінде біз Каббаланың ең маңызды ұғымдарының кейбіріне — ыдыстардың сынуы мен dinim-ге — негіздік сабақ беруге тырысамыз.

Хаостағы құдайлық мақсат
Тора Adam HaRishon-ның құлауымен не болғанын өте қысқа түсіндіреді. Біз Adam мен Chava Жақсылық пен Жамандықты Білу ағашының тыйым салынған жемісін жегенін және соның нәтижесінде біз физикалық шындығымыздың артындағы рухани әлемдерге келген зиянды түзету үшін осында екенімізді білеміз. Arizal-дан олардың қателігінің түбірі Shabbat-қа дейін қосылғаны болғанын білгенде бәрі одан да күрделене түседі, ал Zohar бойынша олар жеген нәрсе тіпті жеміс те болмаған.

Не болғаны алдын ала белгіленгені анық, өйткені Hashem еркінен тыс ештеңе жоқ, бірақ Zohar сондай-ақ бірнеше жерде физикалық әлем жаратылмай тұрып «Ол [Hashem] әлемдер құрып, оларды жойды» деп үйретеді. Rav Chaim Vital Etz Chaim басында оның мақсаты не болғанын сұрайды. Жауап — осылайша Hashem Жаратылысты сақтала алатын деңгейге жеткізу үшін қажетті ыдыстарды тазарта алды. Біз «онда неге ыдыстарды бірден дайын күйде жаратпады?» деп те сұрай аламыз, бірақ бұған жауап жоқ. Мүмкін бұл шынайы Tikkun (түзету) тек сыну мен күш-жігер арқылы ғана келетінін үйрету үшін шығар.

«Adam Kadmon көздерінің» ыдыстары болашақ Beriyah, Yetzirah және Assiyah әлемдері болатын жерге ұшқындармен бірге құлады. Нұрлар Atzilut-та қалды. Atzilut-тың Partzufim-і жаратылған кезде, дәл сол уақыт шын мәнінде «Tikkun» деп аталады. Одан кейін төменгі 3 рухани әлем жаратылып, біздің Avodat Hashem шын мәнінде бастала алды.

Өте жалпы (және жеңілдетілген) түрде болғаны осы.

Хаос (Tohu) әрқашан Tikkun-нан бұрын келеді. Бұл бізде Avodat Hashem — өмірдегі құдайлық мақсатымыз — болуын қамтамасыз етеді. Тора, Mitzvot, Tefila, Gmilut Chassadim және Yichudim рухани еңбегі арқылы біз жұмыс істеп жатқан нақты Partzuf-қа (рухани жүйеге) үнемі жаңа түзетулер әкелеміз. Тіпті Olam HaBah-та да Avodat Hashem болады, бірақ ол таза ләззат және біз білетіннен мүлде басқа болмыс болады.

Ерік бостандығы мен үкімнің алғышарттары
Hashem Tzadikim-ді марапаттап, Reshaim-ді жазалауды таңдайды. Бұл негізгі шындық және Жаратылыстың құдайлық мақсатының бөлігі. Бұл жүзеге асуы үшін ерік бостандығы — жүйенің дұрыс жұмыс істеуінің алғышарты. Бұл не болса да, бізде әрқашан таңдау бар дегенді білдіреді. Дұрыс таңдау береке мен игілік әкеледі, бұрыс таңдау керісінше әсер береді.

Сондықтан ерік бостандығы таңдау таразылары тең болуын талап етеді, әйтпесе ол жұмыс істемес еді. Мұның жүзеге асу жолы — «dinim» (немесе «үкімдер») деп аталатын нәрсе арқылы.

Оған дейін Hashem-ді қалай қабылдайтынымызды аздап түсінуге тырысайық. Барлығы Оның ішінде болғандықтан, бәрі міндетті түрде Оның тікелей көрінісі, біз оны солай қабылдамасақ та. Біз Жаратушының Өзінің ішінде қамтылғанбыз, бірақ біз «Олмыз» деп айта алмаймыз. Қалай болғанда да, бәрі Оның Еркімен белгіленген, ал ол — соңғы Tikkun Olam жүзеге асып, барлық жандар қандай да бір жолмен түзетілуі керек дегені.

Енді жүйе бәріне әділ болуы үшін таңдаулар шамамен бірдей тартымды көрінуі тиіс. Егер «жақсылықты» таңдағандардың бәрі бірден марапатталса, қызық болмас еді. Сол сияқты біреу жаман нәрсе жасаған сайын маңдайына найзағай түссе, бәріміз Tzadikim болар едік. Сондықтан марапат пен жаза жасырын болуы керек, бірақ адамдарды жақсылықтан тайдырмау үшін тым жасырын болмауы тиіс.

Ыдыстардың сынуы Adam-ға күнә жасау мүмкіндігін берді. Бұл әлемдегі жамандықтың пайда болуының алғышарт оқиғасы болды. Жамандықтың өз бетінше болмысы жоқ, өйткені Hashem ешқашан жаман бола алмайды. Керісінше, жамандық өз тіршілігін Kedusha-дан және «dinim»-нен (үкімдерден) алады.

«Dinim» деген не?
Dinim тұманды ұғым болып көрінуі мүмкін, бірақ олар шын мәнінде өте нақты. Негізінде олар нұрға өлшем береді және біз білетін физикалық әлемнің барлық шектерін белгілейді. Ұрықтың дұрыс өлшемдері болуы маңызды болғандай және адамның мейірімділігінің де шегі болуы тиіс сияқты, сол секілді dinim Жаратылысқа өлшем мен шек береді.

Dinim-нің 2 түрі бар, бірі еркектік, бірі әйелдік:

Par (פ״ר) — еркектік аспект, Гематриясы 280. Бұл барлық соңғы әріптердің (םןץףך – מנצפכ) жалпы Гематриясы.
Shach (ש״ך) — әйелдік аспект, Гематриясы 320. Бұл сондай-ақ Гематриясы 64 болатын din сөзінің 5 есесіне тең (5 × 64 = 320).
Енді dinim өздігінен жаман емес екенін түсіну маңызды. Олар Жаратылыстың басқа нәрселері сияқты бір бөлігі және «жойылмауы» да, «айналып өтпеуі» де керек емес, керісінше «жұмсартылуы» керек.

Біз оңай түсіне алатын айқын мысал — Pessah Seder-індегі Maror-дың Kavanah-сы. Arizal Shaar HaKavanot-та Maror – מרור (Гематрия 446) өлімнің (מות) дәл сандық мәні екенін үйретеді. Ол мұны тікелей айтпаса да, бұл dinim-ді жұмсартудың бір түрі екені анық, өйткені біз шынайы өлімнен гөрі Maror-дың «өлімін» артық көреміз. Сол сияқты оны Charosset-ке батырып, сілкіп, сосын жеуіміз керек, бұл да dinim-ді жұмсартуды білдіреді.

Дегенмен Dinim — өмірдегі қиындықтарды тудыратын нәрсе. «Қиындықтарды жеңу», дұрыс жасалса, негізінде осы dinim-ді жұмсарту және өмірді жақсарту болып табылады. Бұл Жаратылыстың құдайлық мақсатының 100% бөлігі екенін есте ұстау маңызды, одан тыс ештеңе жоқ.

Dinim-ді жұмсарту әрқашан оңай емес. Кейде ұлттың жалпы рухани күйіне байланысты бәрін жұмсарту үшін Tzadik-тің өлімі қажет болады. Перғауын Moshe Rabbenu-ға «Мен сендерден [шығуда] жамандық көремін» дегенде, ол жай ғана бос қорқыту айтқан жоқ. Оның сиқыршылары физикалық перденің ар жағынан шөлде үлкен қан төгіс болатынын көрген. Moshe Rabbenu мұны түсініп, яһудилерге Korban Pessah пен Brit Milah — екі қан Mitzvot-ын орындауды бұйырды.

Неге?

Егер болашақта қан төгіс болуы Hashem еркі болса (бұл Алтын Бұзау күнәсінің нәтижесі еді), Moshe Rabbenu осы екі қан Mitzvot-ын орындау арқылы жазаны азайта аламын деп ойлады. Бұл үкімдерді жұмсарту әрекеті болды.

Dinim-ді жұмсарту үшін Yosef HaTzadik болу міндет емес. Әр Mitzvah орындағанымызда немесе Тора оқығанымызда, біз мұнымен қатар Partzufim-ге Mochin әкелеміз. Біз бәріміз Жаратылысқа береке әкелу мүмкіндігіне иеміз және бұл да Hashem әлемнің негізі етіп қойған құдайлық мақсаттың бір бөлігі. Осылай істегенде өмір әлдеқайда тәтті болады.

Басқа қызықты түсініктер
Dinim Gevurah Сефираcынан шыққанымен жаман емес, бірақ Etz Chaim-да олардың Sitra Achra-ны «қоректендіретіні» жазылған. Егер dinim жұмсартылмаса, жамандықтың тіршілігі болмас еді. Mashiach келгенде болатын нәрсе осы: барлық dinim жұмсарып, жамандық табиғи түрде жоғалады. Бұл екі оқиға өзара тығыз байланысты.

Бұл түсіну керек таңғаларлық идея. Ол сондай-ақ Menachot 41a-дағы әйгілі Агаданы да түсіндіреді, онда Rav Ketina киімінің бұрыштарын дөңгелетіп, өзін Tzitzit-тен босатты.

Оған бір періште келіп, неге Tzitzit кимейтінін сұрады. Ол: «Пассив түрде оң өсиетті орындамағаны үшін де жаза бересіңдер ме?» деп жауап берді. Оның ойы: «Tzitzit — “міндетті емес” Mitzvah және тек киімде “бұрыштар” болса ғана қолданылады, оларды дөңгелетсек емес». Сонда періште: «Иә, айтқаның дұрыс, бірақ қаһар уақыты мен есеп күні келгенде, біз оң mitzvah-ты орындаудан бас тартқаны үшін де жазалаймыз» деді.

Ойлансаң, бұл таңғаларлық. Халахалық тұрғыдан алғанда, әрине — киімде бұрыштар болуы «міндетті» емес. Онсыз жүру толық дұрыс. Бірақ dinim жұмсартылмаған және періште түсіндіргендей, «қаһар мен есеп күні» кезінде (яғни Dinim!), мұны істемегені үшін жаза бар. Біз mitzvot-та mechuyav (міндетті) болуға ұмтылуымыз керек, өйткені олар өз игілігіміз үшін, тіпті олардан бас тартуға барлық «халахалық» негізіміз болса да.

Arizal «Қызыл Сиыр» / Parah Adumah (פרה אדומה) жалпы ауқымда, тек адамның өзіне ғана емес, dinim-ді жұмсартудың тәсілі екенін түсіндіреді. פרה сөзі атауында פר dinim-ін қамтиды және оның түбірі Malchut-та. Ол Binah-дан 5 Алеф алған кезде, оның Гематриясы Heh (әр Алеф 1, сондықтан 1×5 = 5), бұл Par dinim-інің жұмсарғанын білдіреді. Бұл Amidah алдында айтатын аяттың бірінші сөзіндегі Kavanah-ға ұқсас (אדני שפתי תפתח ופי יגיד תהלתך).

Жалпы жүйеде (Klal) не болса, жеке жүйеде (Prat) де сол болады деген қағида бар.

Энергия ниет қайда бағытталса, сонда ағады, сондықтан біздің әр ісіміз рухани әлемдерде мәнге ие.

Ақырында, бұл әлемнің құдайлық мақсатының бір бөлігі: Hashem-мен серіктес болу.