Зера Шимшон

 בס"ד 

Рав Элиэзер Берланд туралы барлық ақпарат

Сейсенбі, 8 ақпан 2022 ж.

Зера Шимшон

(Artscroll баспасының ықыласымен) Мұның бәрі Реб Исроэл Зильберберг есімді адамнан басталды. Ол балалы болуды күтіп жүрген ерлі-зайыптыларға рухани көмек көрсетуге бағытталған «Мафтейах Шел Баним» деп аталатын ұйым құрды. Оның олардың өміріне араласуы өте қарапайым түрде басталды: Реб Исроэл Торадан ойлар мен идеяларды жинақтады, оларды балалы болу жолында Йешуа күтіп жүрген адамдарға хизук (рухани демеу) ретінде пайдалы болады деп сезінді. Ол Хазалдан тапқан сегулотты және осы тақырыпқа қатысты басқа да Тора идеяларын жинап, мұқтаж жандармен бөлісті.

Реб Исроэлдің Йехиэль есімді жақын досы бар еді. Ол он жылдан астам уақыт үйленген болса да, әлі бала сүймеген болатын. Айтпаса да түсінікті, бұл жұптың жүрегі жаралы еді. Реб Исроэл үлкен күш-қуаты бар, дарынды, бірақ қатты қиналып жүрген адамды көрді. Йехиэль де қиын кезеңнен өтіп жатқан еді. Ол Реб Исроэл айтып жүрген вертлахтарға қатты қызығып, бала сүю тақырыбына қатысты Хазал дереккөздерін зерттеуге көмектесе бастады. Біраз уақыттан кейін Йехиэль олардың Тора ойларын кеңірек таратуға ұсыныс жасады, сонда көбірек адамдар олардың еңбегінен хизук ала алатын еді.

Ол кезде Реб Исроэл жас, жазу тәжірибесі жоқ болатын. Бірақ Йехиэль табанды болды, ақырында Реб Исроэл келісіп, олар жинаған Тора материалдарын апталық хизук жаңалық хат ретінде тарата бастады. Олар бала күту қиындықтары туралы тікелей жазбады, керісінше адамдарды мұңнан көтеріп, қуаныш пен үміт сыйлайтын ғажайып Тора идеяларына назар аударды. Бұл бастама сәтті болды: тізім әлемнің түкпір-түкпірінен 700 адамға дейін өсті. Кейбіреулерге хаттар пошта арқылы жіберілді. Бір дос тағы бір тізім әкелді, сөйтіп тізім апта сайын ұлғая берді.

Осы кезде Реб Исроэл Вильямсбургтен Реб Биньомин Паскес есімді адаммен танысты. Реб Биньомин олардың жариялап жүрген Тора мазмұнымен танысып, мақсаттарын түсінді және Мафтейах Шел Банимге пайдалы болады деп санаған тағы 80 адамның атын қосты. Реб Биньомин — іс-әрекет адамы еді, оның күш-жігерінің арқасында АҚШ-та мұқтаж жандарға жету мүмкін болды.

Алайда осы уақытта Реб Йехиэльдің өзі әлі Йешуаға ие болмады. Реб Исроэл жылдар өткен сайын Йехиэльдің ішіне тұйықталып, жан жарасы тереңдей түскенін қынжыла байқады. Оның үміттері сөне бастады, олар ешқашан орындалмайтын арман сияқты көрінді.

Осы алғашқы жылдары Реб Исроэл Зильбербергке адамдардан түрлі телефон қоңыраулары келіп, олар адамдарға Йешуот әкелуге ықпал ететін әртүрлі сефарим туралы жазуын өтінді.

Олардың бірінің атауы — Зера Шимшон еді.

«Неге осы сефер туралы апталық жаңалық хатта жазбасқа?» — деп ұсынды олар. Бірақ ол бұл ұсынысты байыппен қабылдамады. Ол бұл сефер туралы ешқашан естімеген еді, басқа дереккөздері жеткілікті болатын, сондықтан ол бұл іске кіріспеді.

Осылайша Реб Зильбербергтің ұйымы өсіп, ол көбірек адамдарға көмектесіп жатқанымен, Зера Шимшонды әлі ашпаған еді.

2007 жылдың қысында Рамат Бейт-Шемеште жұма кешкі дұғадан кейін Рабби Нахман Зельцерге бір досы келіп, Манчестерде тұратын қайын атасына қатысты бір оқиғаны айтып беруге уақыт сұрады. Бұл оқиға Зера Шимшонға қатысты еді. Оны бірнеше сефаримнің авторы, Рав Шимшон Хаим Нахмани зц״л жазған болатын. Бұл цадиктің бір ұлы болған, бірақ ол әкесінің тірі кезінде қайтыс болған. Сол себепті ол адамдар үйренсін деп сефарим қалдыруға шешім қабылдады. Ол сефердің кіріспесінде оны оқыған адамға түрлі бата уәде етеді: «Ашем оның қасында болады; сеферді оқыған адам өз балалары мен отбасымен бірге дастархан басында отырады; керемет баталар — бәрі осы сеферді оқыған адамға беріледі. Жақсылыққа толы үй… Баталар бұл дүниеде басталып, Келесі Дүниеде жалғасады…»

Мақала жарияланғаннан кейінгі апталарда оқырмандар сеферді табуға тырысып хабарласты. Бірақ тек бірнеше сирек көшірме ғана бар еді. Көптеген сефарим дүкендерінде ол жоқ болатын, ал барлары шаң басқан күйде арзан бағамен сатылатын.

Зера Шимшон және оның жұбы — Толдот Шимшон сеферлері — Италияның Модена қаласындағы ұлы талмид хахам әрі цадик Рав Нахмани тарапынан жазылған. Ол Модена, Пиза, Сиена және Рего қалаларында рав қызметін атқарған. Ол тек өз қаласында ғана емес, тағы бес маңайдағы қалада да рав болып тағайындалған.

Рав Нахмани италиялық ұлы равтардың бірі Рав Йехуда Мацлиахтың немересі болатын. Ол Рамхалдың қайын атасы Рав Давид Пинчи және каббала саласында Рав Биньомин ха-Коэннің шәкірті болды. Ол Торада өсіп, өз заманының ең ұлы гедолимдері тарапынан жоғары бағаланды. Хида оны «Хасида Кадиша» деп атап, «Оның практикалық каббалада жетік болғанын және жеке каббалалық жазбаларының бәрін өзімен бірге жерлеуді өтінгенін естідім» деп жазады.

Рав Шимшон Нахмани ұлды болса да, ол оның тірі кезінде қайтыс болды. Бұл оның сефаримінің кіріспесіндегі уәдеге түрткі болды. Ол сефаримін Толдот Шимшон және Зера Шимшон деп атады.

«Зера Шимшон» — құрметті атау, ол бұл сефаримді әлемге қалдырған жеке үлесі, яғни «балалары» деп санады, олар оны мәңгі еске түсіріп тұрады.

Көп жылдар бойы бұл сефаримді дерлік ешкім оқымады, тіпті атауын да естімегендер көп болды. Олар ескі қаріппен басылған, оқу мен түсінуге қиын еді. Бірақ 2007 жылы Рабби Зельцердің мақаласы Тора әлемін дүр сілкіндірді. Кенет бәрі бұл сеферді қалайды. Оны табу мүмкін болмай қалды, себебі барлық даналары сатылып кеткен еді.

Сефер ешкім білмейтін нәрседен бәрі қалайтын қазынаға айналды. Бұл таңғаларлық еді.

Алайда мұнымен тоқтаған жоқ. Айлар, жылдар өтті, адамдар әлі де Рабби Зельцерге қоңырау шалып, сефер жайлы мәлімет сұрап, тіпті жалынды. Ол оларды Вильямсбургтегі Рав Вагшальға бағыттайтын, себебі оның аты мен телефоны Зельцерде бар жалғыз кітаптың мұқабасында жазылған еді. Бұл алты таңбалы ескі нөмір болатын, сонымен қатар Вильямсбургтегі мекенжайы да көрсетілген. Зера Шимшонды иелену үшін адамдарға көп еңбек ету керек болды. Бес жыл өтті, бірақ адамдар әлі де оны қалай табуға болатынын сұрауды тоқтатпады.

2012 жылы Йешивот Охел Шимон-Эрлау йешиваларының рошей йешивасының бірі, Реб Исроэлдің әкесі Рав Ицхок Йосеф Зильберберг Канадаға тойға барды. Құрметті рош йешива ретінде ол ұлының досы Йехиэльді жақыннан білетін, оған йешивада сабақ берген және одан жақсы хабар күтетін. Ас үстінде біреу Зера Шимшоннан бір ворт айтты.

«Зера Шимшон деген кім?» — деп сұрады Реб Исроэлдің әкесі. Ол бұл сеферді бұрын ешқашан естімеген еді, ал әлгі адам оны әйгілі Тора еңбегіндей үлкен ықыласпен айтып отырды.

Ворт айтқан адам жанынан өтіп бара жатқан біреуді көрсетті.

«Мына адамды көрдіңіз бе? Оның аты Реб Реувен Шарф. Ол Боро Паркта тұрады және осы сефердің бастапқы басылымына үлес қосқан», — деді.

Реб Исроэлдің әкесі оған жақындап, сефер туралы сұрады. Реб Реувен тыңдап, израильдік рош йешиваға Зера Шимшон жайлы жылы әңгімелеп берді.

«Барлығы шамамен 40 жыл бұрын басталды», — деді ол, даусында сағыныш сезіліп. «Мен ол кезде сефарим басып шығару ісінде жұмыс істейтін жас жігіт едім. Бір күні біреу дүкенге осы сефердің түпнұсқа көшірмесін алып келді.

“Мынаған қара”, — деді ол маған. “Бұл сефер мехабердің тірі кезінде бір-ақ рет басылған және қайта басылмаған. Бірақ кіріспеде не жазылғанына қарашы… Ол адамдардың бұл сеферді оқығанын қатты қалайды…”»

«Мен сеферге мұқият қарауға уәде бердім. Егер автор үшін бұл соншалық маңызды болса, мен қолдан келгенін істейін деп шештім. Бірақ бір қиындық бар еді: басып шығару үшін көп ақша керек болатын, ал оны қалай жабатынымды білмедім. Хесед жасау бір бөлек, бірақ қарызға батқым келмеді. Есептеп көріп, шамамен 5000 доллар керек екенін түсіндім.

Сонда мен көптен бері баласы жоқ бір досыма барып, ақша сұрадым.

“Осы сеферді басып шығаруға төлеуге келісер ме едің?” — дедім.

Ол неге дәл осы сеферді таңдау керегін сұрады. Мен оған кіріспедегі мехабердің брахасын айттым.

Досым келісті, ақшаны берді, және сол жылдың өзінде балалы болды!»

«Ақша қолымда болған соң», — деп жалғастырды Реб Реувен, — «мен Вильямсбургтегі Реб Нафтали Элимелех Вагшальға бардым. Ол да сол кезде балалы болуды күтіп жүрген еді. Мен мехабердің жазғанына сүйеніп, бұл оған пайдалы болатынын айттым. Одан сеферді түгел тексеріп, түзетулер енгізіп, баспаға дайындайтын талмидей хахамим тобын басқаруды өтіндім».

Реб Нафтали Элимелех Вильямсбургтің Кашау равымен кеңесіп, жобаны басқаруға келісім алды. Ол үш аврейхтен тұратын топ таңдады. Олар тек үлкен талмидей хахамим ғана емес, бәрі де әлі балалы болуды күтіп жүрген еді. Таңғаларлық түрде, үшеуі де сефер басылып шықпай тұрып-ақ балалы болды. Рав Вагшальдың өзі де әдемі отбасына ие болды.

---

Зера Шимшонды үйрене бастағанда, Реб Биньомин Паскес Рабби Зельцерге қоңырау шалып, адамдар осы қазына туралы білсін деп тағы бір мақала жазуын өтінді.

Осылайша оқиға шын мәнінде басталды. Себебі дәл сол кезде Реб Исроэл мен Реб Биньомин апталық Тора жаңалық хатына Зера Шимшоннан вертлахтар қоса бастады. Олар сондай-ақ сефердің жаңа, көркем басылымын шығаруға кірісті.

Және бірінен соң бірі көптеген оқиғалар келе бастады.

Тағы бір мақала шыққаннан кейін, Реб Биньоминнің телефоны тоқтаусыз қоңырау шалды. Бұл ақырында әлемнің түкпір-түкпірінде Зера Шимшон бойынша көптеген шиуримдерге, сондай-ақ осы Тораға арналған интернет-сайттың ашылуына алып келді. Бүгінде адам бұл сефердің шиуримдерін иврит, идиш және ағылшын тілдерінде тыңдай алады. Көп жылдар бойы жасырын жатқан нәрсенің мәні енді ашыла бастады.

Сефер туралы естіп, оны оқып, оның өмірлеріне әсерін көрген адамдар саны күннен күнге артты. Сонымен қатар Реб Исроэл мен Реб Биньомин Зера Шимшонға қатысты көптеген жобалармен үздіксіз айналысып жүр, соның ішінде «Зера Шимшон – Параша бойынша» атты апталық жаңалық хат бар. Қазір Artscroll Зера Шимшонның аударылған, түсіндірілген және егжей-тегжейлі ашылған 10 томдық революциялық жинағын шығарып жатыр. Бұл жобаға деген толқу мен үміт айқын сезіледі.

«Мұның бәрі, — дейді Реб Исроэл, — Ту би-Шват мейрамынан және одан кейін бірден болған кереметтен басталды. Біз оны елемей де, назардан тыс қалдыра да алмадық. Реб Йехиэльдің жеке құтқарылуы бізді бұл сеферді одан пайда көре алатын әрбір адамға қолжетімді етуге итермеледі. Бұл Реб Биньоминнің Реб Вагшальмен байланысып, сеферді қайта басуды сұрауына себеп болды, ал Реб Биньомин қаражат жинады. Сефер кеңінен танымал бола бастағанда, біз мехабер Рав Шимшон Хаим Нахмани бізге Шамайымнан күлімсіреп қарап тұрғандай сезіндік».

---

«Бір маңызды нәрсе бар, — дейді Реб Исроэл. — Көптеген адамдар маған бұл сеферді бір ғана себеппен оқитынын айтады: себебі цадиктің өзі соны сұраған. Сегула үшін емес, кіріспедегі уәде үшін де емес, есепсіз кереметтер үшін де емес. Тек Италиядан шыққан Рав Шимшон Хаим Нахмани Клал Исраэльден өз сеферін оқуды өтініп, цаваа қалдырғаны үшін.

Тағы бір жайт — бұл тек жағымды жанама әсер болса да — жанама ғана болып қалсын. Зера Шимшон баласыз кетті. Оның сефаримі — оның балалары, және біз оның Торасын үйренгенде ол зор алғысқа толады.

Зера Шимшонның йешуот іздегендерге қаншалықты әсерлі екені жайлы ғажайып оқиғалар бар болса да, нәтижесі кепілдендірілген әмбебап сегула деген нәрсе жоқ. Ал кепілдендірілгені — сіз әдемі, терең әрі шабыттандыратын диврей Тора оқисыз және нағыз Гадоль бе-Исраэль болған автордың тілегін орындайсыз».

Еврей әдебиетінде Зера Шимшон сияқты дүние жоқ десе болады. Мұндай дәрежедегі цадик, бірақ бұл дүниеде ешбір естеліксіз — балалары да жоқ, белгілі қабірі де жоқ. Тек оның сефаримі бар.

Және оларды оқығандарға арналған уәде мен бата бар.

Оның уәдесі мен батасын кім қаламайды?

Алайда адамдардың тапқаны — олар сегула үшін келеді, бірақ жарық, терең әрі жүрекке жететін Тора үшін қалады.