Бас локомотив

 

Бас локомотив
Қызықты астарлы әңгіме:

Ағылшындар Африканы жаулап алған кезде, теміржол жүйесін салды. Жергілікті бір африкалық тайпа бұл ғажайып технологияны алыстан бақылап тұрды. Олар вагондардың атсыз өздігінен қалай қозғала алатынын түсіне алмады. Осы «сиқырдың» қалай жұмыс істейтінін түсіндіру үшін тайпа көсемін шақырды.

Тайпа көсемі мәселені зерттеуге барды. Кейін ол тайпа мүшелеріне былай деп түсіндірді:

«Мұның бәрі өте қарапайым, – деді ол. – Вагондар тізбегіндегі соңғы вагонды көріп тұрсыңдар ма? Ол алдындағы вагонға арқалықтармен жалғанған. Міне, оны сол тартып келеді!»

«Ал оның алдындағы вагонды не тартады?» – деп бәрі сұрады.

Тайпа көсемі:
«Одан алдындағы вагон», – деп жауап берді.

«Ал оның алдындағысын ше?»

«Оны да өзінен алдындағы вагон тартады», – деді көсем.

Осылайша олар ондаған вагонды сұрай отырып, ең алдыңғы локомотивке жетті — ол барлығын тартып келе жатқан еді.

«Ал ең алдыңғы локомотивті не қозғалысқа келтіреді?» – деп сұрады.

«Мен білмеймін», – деп жауап берді тайпа көсемі.

«Білмейсің бе?!» – деп айқайлады бүкіл тайпа. – «Ал бұл бүкіл мәселенің негізі емес пе!»

«Қойыңдар, бұл маңызды емес», – деп қарсы шықты ол. – «Мен сендерге ондаған вагонды анық әрі түсінікті түрде түсіндірдім ғой. Ал басында тұрған кішкентай бір локомотивке түсіндірме жоқ болса, не болыпты?»

Тайпа көсемі барлық вагондарды түсіндіретін дәл сол бас локомотив екенін аңғармады.

Дәл сол сияқты, адам ғаламның жаратылысы жайлы түрлі түсіндірмелерді зерттегенде, ең айқын түсіндірме — ғаламның Жаратушысы бар екендігі.

Кейбір адамдар фактілер меңзеп тұрған осы қорытындыға келгісі келмейді. Сондықтан олар бұның орнына ғаламға дейін болған физикалық құбылыстар туралы шексіз жорамалдайды: мысалы, бұрынғы бір ғалам туралы немесе «Үлкен жарылыстан» кейінгі алғашқы микросекунд жайлы теориялармен шектеледі.

Олардың қателігі — вагонның қозғалысын одан бұрынғы вагонмен түсіндіремін деген адамға ұқсайды.

Ол шын мәнінде ең маңызды әрі орталық сұрақты байқамайды:
«Барлығының басында не тұр?»

Мысалы, егер бұрынғы ғаламдар болған болса, оларды да жаратқан, олардың физикалық шекаралары мен қасиеттерін белгілеген бір Жаратушы қажет.

Құдайдан кем кез келген түсіндірме кеңістік пен уақытқа тәуелді болады, демек оның қасиеттерін белгілеп, шекарасын орнатқан одан бұрынғы бір нәрсені талап етеді.

Сондықтан жаратылыстар тізбегінің соңында біз міндетті түрде физикалық емес, шексіз және Мәңгілік Алғашқы Себепке келеміз — яғни Құдайға.

Осы Алғашқы Қозғаушы — вагондар тізбегінің жалғыз шешімі: кеңістік пен уақыт шегінен тыс тұрған Шексіз Құдай.

Бұл Құдайдың бар екендігін дәлелдейтін ең қуатты логикалық дәлел болып көрінеді.

Өйткені ол барлық нәрсе қандай да бір шектеусіз әрі бұрынғы себепке тәуелсіз Алғашқы Себептің күшімен өмір сүреді деген түпкі түсініктен шығады.

Ал бұл Себеп ешбір шекпен шектелмегендіктен, Ол шексіз әрі мәңгі болуы тиіс.

Ғаламды және ондағы даналықты зерттей отырып, біз Мәңгіліктің даналық пен құдірет сипаттарына ие екенін көреміз.

Осылайша адам Құдайдың бар екендігі жөнінде қорытындыға келе алады.

Рамбам (Маймонид) мұны қысқа әрі нұсқа сөздермен түйіндеген:

«Барлық негіздердің негізі және даналықтың тірегі — бар болмысты бар еткен Бастапқы Болмыс бар екенін білу. Аспандағы, жердегі және олардың арасындағы барлық жаратылыстар Оның болмысының шындығынан ғана бар болды. Егер Ол жоқ деп елестетсек, ешбір басқа болмыс мүлде бола алмас еді… Барлық жаратылыстар Оған мұқтаж, ал Ол, берекелі болсын, оларға да, олардың біреуіне де мұқтаж емес. Сондықтан Оның болмысының шындығы олардың болмысының шындығына ұқсамайды…»

дереккөздер: Daniel Balaas