Йануканың сенсациясы: Перек Шира немесе аспан денелері мен өсімдіктердің сөзі

 בס"ד 

 

Йануканың сенсациясы: Перек Шира немесе аспан денелері мен өсімдіктердің сөзі
(иврит тілінен французшаға аударылған)

Адамдар құстардың әңгімесі дегеннің не екенін білгісі келеді. Бұл өте қызық. Жануарлардың әңгімесі, пальмалардың әңгімесі, бүркіттердің әңгімесі, киттердің әңгімесі, акулалардың әңгімесі, жаратылыстардың әңгімесі — адамдар мұның не екенін білмейді.
«Әңгіме» деген ұғымның мәні — заттар мен жаратылыстардың арасында байланыс бар екендігі.

Талмудта, Сукка трактаты 28а бетінде, Раббан Йоханан бен Закай туралы айтылады: ол Жазбаша Тораны, Мишнаны, Талмудты, заңдарды, аңыздарды, Даналардың ілімдерін, маусымдардың есептерін, сандық мәндерді, пальмалардың әңгімесін — барлығын білетін.
Ал Раши пальмалардың әңгімесіне қатысты: өзі оның не екенін білмейтінін айтады. Талмудта бірнеше рет Раши «білмеймін» дейді: Брахот 25б, Йома 19а, Бейца 15б — бірнеше жерде Раши мағынасын білмейтінін айтады.

Егер Раши пальмалардың әңгімесінің не екенін білмеймін десе, мұны нақтылау керек, шын мәнінде ойлану керек: шындықта Раши де, Раббан Йоханан бен Закай да пальмалардың әңгімесін, әрине, түсінген. Бұл — адам сезе алатын, бірақ тіпті ұстаз өз шәкіртіне де жеткізе алмайтын нәрсе. Бұл соншалықты биік деңгей, оны оқу арқылы білім ретінде беру мүмкін емес.
Раши «мен білмеймін» дегенде, оның ниеті — мұны үйретудің ешбір мүмкіндігі жоқ дегенді білдіреді.

Берешит Рабба мидрашында, 13-параша, бет бөлігінде, әрбір ағаш бір-бірімен сөйлесетіні жазылған. Адам егістікке шығып, дұға ету үшін тұрғанда, бір ағашты және оның қарсысында тұрған басқа ағашты көреді, олардың бір-бірімен шуылдап тұрғанын байқайды — олардың арасында әңгіме бар. Бұл ағаш ана ағашпен сөйлесіп тұр.
Ал өтіп бара жатқан адам мұны жел соғып тұр деп ойлайды. Ол олардың арасында әңгіме бар екенін білмейді. Бұл — пальмалардың әңгімесі. Оларды бір-бірімен байланыстыратын әңгіме.

Мұны айыра білген соңғы адам — Марaн Хида болған. «Кедемот» мидрашында, Маараха 8, 17-бөлімде, Марaн Аризал туралы жазылған: ол да Раббан Йоханан бен Закай сияқты барлық осы ілімдерді айыра білген. Ол құстарды, жануарларды түсінген, аттың кісінегенін түсінген, онымен «сөйлескен». Ол жұлдыздарды бақылауды, жемістерді бақылауды, жандарды бақылауды білген, әрбір нәрсенің ішкі табиғатын көре білген.

«Пальмалардың әңгімесі» дегеніміз — адам пальмалардың арасындағы байланысты естіп, сол арқылы бұл пальмада өсуге қандай күш бар екенін түйсіне алуы. Шын мәнінде, ағаштардың өз ішінде өмір бар, ағаштар бір-бірімен байланысады.

Мен бір оқиғаны айтып берейін. Рабби Шломо ибн Габироль туралы айтылады (оның еңбегі бізді қорғасын): ол Сарагоссада, Валенсияда, Испанияның сол өңірлерінде өмір сүрген. Айтылады: бірде ол жолмен өтіп бара жатқанда, бір пұтқа табынушы, зұлым адам келіп, Рабби Шломо ибн Габирольді өлтіріп, оны інжір ағашының астына көміп тастаған.
Рабби Шломо ибн Габироль бәріне танымал, ұлы данышпан еді. Ол шамамен 960 жыл бұрын, 4930 жылы қайтыс болған.

Ол қайтыс болғаннан кейін, сол інжір ағашы ерекше, өзгеше інжірлер бере бастайды. Бірде патша сол жерден өтіп бара жатып, інжірлерді және сол пұтқа табынушыны көреді де, одан сұрайды:
«Сен бұл інжірлерді қалай өсірдің? Бір дәрімен суардың ба? Ерекше тыңайтқыш бердің бе? Маған да сарайыма осындай інжірлер әкел».
Ол міңгірлей бастайды: «Жоқ, жоқ…»
Патша: «Сен мені алдап тұрсың!» — деп, оны қинап, ақыры ол ең ұлы еврей — Рабби Шломо ибн Габирольді өлтіргенін мойындайды.
Сол інжір ағашы оның қабірі сол жерде екенін әшкереледі. Ағаш арқылы. Демек, ағаштар сөйлейді. Інжір ағашы қалай сөйледі? Ол ерекше жеміс беру арқылы «сөйледі». Бұл — пальмалардың әңгімесі.

Адам әрбір жаратылыстан үйрене алады: Хашем жаратқан әрбір нәрсенің артында не тұрғанын, неліктен арыстанды дәл осылай жаратты, неліктен әрбір нәрсені дәл осы формада жаратты, не себептен бұлай жасады — мұның бәрі «әңгіме талдауы» деп аталады.
Адам жаратылыстағы әрбір нәрседен Хақадош Барух Ху мен адамның арасындағы байланысты түсінеді. Адам Хашем жаратқан әрбір нәрседен Оның мәнін, болмысының себебін ұғынады, тек бақылап, түсіне алады.

Адам саяхаттап, ағаштарды көреді де, олардың әрбір қозғалысында — солға немесе оңға иілуінде, кесілгенінде, құлағанында, дірілдеуінде немесе дірілдемеуінде — ұлы құпия бар екенін түсінеді. Ол бәрі де Құдайдың басқаруында екенін ұғынады.
Егер адам осыны түсінсе — міне, бұл пальмалардың әңгімесін түсіну. Сол арқылы ол рухани тұрғыда әлдеқайда жоғары деңгейге көтеріледі.

Сондықтан Ту би-Шват — Хақадош Барух Худың патшалығын орнату үшін берекелерді көбейтетін уақыт. Бұл — ең қиын нәрсе. Біреулер Оны ой арқылы патша етеді, біреулер сөз арқылы, біреулер іс-әрекет арқылы. Ал Хақадош Барух Худың нағыз патшалығы — адам Оны ойымен де, сөзімен де, ісімен де патша еткенде.

Талмуд Иерусалимидің Кидушин трактатының соңында (4-перек, 12-алаха) айтылады: адам көрген әрбір нәрсеге, тіпті ең кішкентайына да, егер ол бата айтқысы келіп, бірақ айтпаса, ол Қиямет күні Хашемнің алдында есеп береді. Неге? Өйткені ол оны өз түп-тамырына көтермеді, тікұнын (тикун) жасамады, сол арқылы Хашемді патша етуі керек еді.
«Сен бұл арқылы Хашемді патша етпедің — демек, Оның патшалығында кемшілік жасадың, сондықтан есеп бересің».

Талмуд Бавли, Брахот 35а бетінде: «Адамға бұл дүниеден батасыз пайда көруге тыйым салынған; ал батасыз пайда көрген адам қасиетті нәрсені қорлағанмен тең» делінген.
Ал Талмуд Иерусалимиде: тіпті жай ғана көріп, бата айтпағаны үшін де есеп береді делінеді. 35б бетінде бұл адам «жойғыштың досы» деп аталады. Рабби Ханина бар Папа оны Исраиль халқын көктегі Әкесінен ажыратқан Йеровам бен Неваттың досы дейді.

Иерусалими Талмудында: ол көргені үшін де, жегені үшін де екі рет есеп береді делінген. Қараңыздар, Иерусалими әрқашан қатаңырақ. Дәл осылай өмір сүру керек: көрген әрбір нәрседе Хашемнің патшалығын орнату.
Хашем жаратқан бүкіл әлемде Оны патша ету — міне, осы түзету арқылы Хашем бізге Бейт Хамикдаштың қайта салынуын көруге лайық етеді.